Czasy przeszłe w języku hiszpańskim

Jak zrozumieć i poprawnie stosować czasy przeszłe w języku hiszpańskim?

część I




Dzisiejszy wpis jest odpowiedzią na pytanie o skuteczną metodę nauczenia się czasów w języku hiszpańskim, zwłaszcza czasów przeszłych. Ponieważ wielokrotnie wcześniej spotykałem się z wątpliwościami i trudnościami kursantów w tym zakresie, postanowiłem przybliżyć ten temat w sposób odmienny od prezentowanego w większości podręczników.

Trudności te wynikają przede wszystkim z tego, że języki polski i hiszpański mają odmienną strukturę czasów. Polskie trzy czasy: teraźniejszy, przeszły i przyszły konkurują z o wiele bogatszym systemem koniugacji hiszpańskiej.

Ze względów praktycznych nie będę wchodzić w szczegóły dotyczące różnic między tymi językami, spróbuję za to maksymalnie uprościć swój wywód.

Zacznijmy od krótkiego zarysowania systemu czasów przeszłych w języku hiszpańskim. Tak więc mamy następujące formy:

pretérito perfecto, np.  he tomado

pretérito indefinido, np.  tomé

pretérito imperfecto, np. tomaba

pretérito pluscuamperfecto, np. había tomado

Zanim zajmiemy się poszczególnymi czasami, pozwolę sobie na pewną dygresję, która mam nadzieję ułatwi zrozumienie tego zagadnienia.

Otóż poszczególne czasy opisują rzeczywistość, kładąc nacisk na inne jej aspekty. Można to porównać do kilku fotografii tego samego obiektu, na przykład jakiegoś budynku, wykonanych pod różnym kątem. Fotografia wykonana z przodu pokaże nam drzwi frontowe, schody i okna, fotografia wykonana z tyłu budynku pokaże balkon i okna, a z boku – garaż i okna. Zobaczymy trzy obrazy, mogą się one bardzo różnić między sobą, ale tak naprawdę są zdjęciami tego samego domu, a ściślej mówiąc, pokazują wybrane jego aspekty – front, tył i bok. Podobnie sprawa ma się z czasami przeszłymi. Opisują one jedną czynność, ale skupiają uwagę na jakimś określonym jej aspekcie. Zobaczmy przykład:

Wczoraj padał deszcz. Ayer llovió.

Zdanie to relacjonuje pewien fakt - jest nim wczorajszy deszcz.

A teraz spójrzmy na niego z nieco innej strony:

Kiedy wczoraj wyszedłem na ulicę, padał deszcz.

Ayer, cuando salí a la calle, estaba lloviendo.

W języku polskim w obu zdaniach użyliśmy formy „padał deszcz”, ale w języku hiszpańskim mamy dwie różne formy czasownikowe – llovió (indefinido) i estaba lloviendo (imperfecto). Opisują one ten sam fakt, ale z innej perspektywy. Pierwsze zdanie postrzega ten fakt jako zakończony, a drugie kładzie nacisk na jego trwanie. Jak widzimy, to samo wydarzenie zostało opisane na dwa różne sposoby. Dodanie zdania

Cuando salí a la calle. Kiedy wyszedłem na ulicę.

sprawiło, że nasza uwaga przesunęła się do momentu, w którym wyjście z domu miało miejsce. Wtedy deszcz nadal padał, czynność zatem nie dobiegła do końca i obserwujemy ją jako dziejący się proces. Podeszliśmy z aparatem (nie fotograficznym, a językowym) do tego samego wydarzenia z innej strony i zobaczyliśmy nieco inny jego aspekt, trwanie, wyrażane w języku hiszpańskim czasem imperfecto.

W podręcznikach do nauki języka hiszpańskiego często sprowadza się wyjaśnienia dotyczące użycia czasów przeszłych do podania konkretnych przypadków i towarzyszących im określeń czasowych (marcadores temporales), co jest słuszne, ale może wprowadzać w błąd, jeśli wraz z tymi wyjaśnieniami nie przyjdzie zrozumienie istoty poszczególnych czasów.

Jak pokazał powyższy przykład, dla wyboru czasu gramatycznego podstawowe znaczenie ma moment, na którym skupiamy swoją uwagę. Nazwijmy go, pozwalając sobie na małe extranjerismo, momentem fokalizacji. Ustalenie tego momentu umożliwi nam wybór właściwej formy gramatycznej. Na przykład:

Dojechaliśmy do Madrytu o godzinie 10.          Llegamos a Madrid a las 10.

Momentem fokalizacji w tym zdaniu jest  godzina 10.

Kiedy dojeżdżaliśmy do Madrytu, zaczęło padać.    Cuando estábamos llegando a Madrid, se puso a llover.

moment fokalizacji – początek deszczu

Kiedy zaczęło padać, już dotarliśmy do Madrytu. Cuando se puso a llover, ya habíamos llegado a Madrid.

moment fokalizacji – początek deszczu

Ta sama czynność, dotarcie do Madrytu, w tych trzech zdaniach została odzwierciedlona trzema czasami – indefinido, imperfecto i pluscuamperfecto, a powodem jest, powtórzmy, to że każde z tych zdań kładzie nacisk na inny moment tego wydarzenia.

Reasumując, relacjonując przeszłe wydarzenie, musimy wybrać moment fokalizacji i dopiero z tego punktu rozpatrywać użycie właściwego czasu przeszłego. Jak to zrobić? Tego dowiesz się w następnej części artykułu.


















słowa kluczowe:

czasy przeszłe w języku hiszpańskim

hiszpański czasy przeszłe

użycie czasów przeszłych w języku hiszpańskim