LUNAPOP E PASSATO PROSSIMO

LUNAPOP E PASSATO PROSSIMO

Proponuję ci powtórzyć nieco gramatyki. Tym razem czas przeszły passato prossimo. Na początek posłuchaj piosenki Lunapop:


Teraz przeczytaj tekst piosenki i zwróć uwagę na wytłuszczone formy:

 

LUNAPOP

 

Qualcosa di grande

 

Cos'è successo,
sei scappata da una vita che hai vissuto,
da una storia che hai bruciato e ora fingi che non c'è...
Cos'è successo sei cambiata,
non sei più la stessa cosa,
o sei ancora quella che,
è cresciuta insieme a me?
Cos'è successo sei scappata,
e con te anche la mia vita: l'ho cercata,
l'ho cercata,
e l'ho trovata solo in te!
Ma c'è qualcosa di grande tra di noi,
che non potrai cambiare mai,
nemmeno se lo vuoi!
Ma c'è qualcosa di grande tra di noi che non puoi scordare mai,
nemmeno se lo vuoi!
Cos'è successo sei caduta,
sei caduta troppo in basso e ora provi a risalire,
ma è la fatica che non vuoi!
Cos'è successo la fortuna non ti ha mai abbandonata,
ma ricordati il destino non ti guarda in faccia mai!
E c'è qualcosa di grande tra di noi,
che non potrai cambiare mai,
nemmeno se lo vuoi!
Ma c'è qualcosa di grande tra di noi che non puoi scordare mai nemmeno se lo vuoi!
Adesso cosa fai?
Che cosa inventerai,
per toglierti dai guai... dove andrai?
Adesso cosa fai?
Che cosa inventerai?
Puoi fingere di più,
di come fai...!
Cos'è successo la tua luce,
la tua luce si è oscurata,
con qualcuno che conosco e ti ha portata via da me.
Cos'è successo,
la tua stella,
la tua stella si è eclissata e ora provaci dal buio a brillare senza me!
Ma c'è qualcosa di grande tra di noi,
che non potrai cambiare mai,
nemmeno se lo vuoi!
Ma c'è qualcosa di grande tra di noi,
che non puoi scordare mai nemmeno se lo vuoi!
Ma c'è qualcosa di grande tra di noi che non puoi scordare mai nemmeno se lo vuoi!
E c'è qualcosa di grande tra di noi,
che non potrai cambiare mai,
nemmeno se lo vuoi!
...se lo vuoi
... se lo vuoi.

 

Wytłuszczone słowa to czasowniki w czasie przeszłym, passato prossimo.

Passato prossimo to najważniejszy czas przeszły dokonany w języku włoskim.

Jak pamiętasz, składa się z czasownika posiłkowego avere lub essere i participio passato (porównaj angielski Present Perfect, niemiecki Perfekt, czy hiszpański pretérito perfecto).

Participio passato, czyli imiesłów czasu przeszłego, tworzymy dodając do tematu czasownika następujące końcówki:

 

koniugacja I

am-are

koniugacja II

vend-ere

koniugacja III

part-ire

am-ato

vend-uto

part-ito

Samo participio passato możemy przetłumaczyć imiesłowem przymiotnikowym biernym:

mangiare jeść → mangiato zjedzony
vendere sprzedawać → venduto sprzedany
chiarire wyjaśniać → chiarito wyjaśniony

Participio passato często funkcjonuje jako przymiotnik:

pulire czyścić → pulito wyczyszczony = czysty
conoscere poznawać → conosciuto poznany = znany

Niektóre czasowniki tworzą participio passato nieregularnie. Oto ważniejsze:

 

 

infinito

participio passato

dire powiedzieć

detto

fare robić

fatto

leggere czytać

letto

rompere rozbić

rotto

scrivere pisać

scritto

chiudere zamykać

chiuso

decidere postanowić

deciso

prendere brać

preso

scendere schodzić

sceso

spendere wydawać

speso

chiedere pytać, prosić

chiesto

rimanere zostawać

rimasto

rispondere odpowiadać

risposto

vedere widzieć

visto

aprire otwierać

aperto

morire umierać

morto

mettere kłaść

messo

succedere stawać się

successo

spegnere gasić

spento

bere pić

bevuto

correre biegać

corso

essere/stare być/przebywać

stato

perdere gubić

perso

scegliere wybierać

scelto

venire przychodzić

venuto

vivere żyć

vissuto


Wzór odmiany czasownika w passato prossimo:

 

 

mangiare

andare

io

ho mangiato

sono andato/a

tu

hai mangiato

sei andato/a

lui/lei/Lei

ha mangiato

è andato/a

noi

abbiamo mangiato

siamo andati/e

voi

avete mangiato

siete andati/e

loro/Loro

hanno mangiato

sono andati/e

Jak widzimy, kiedy posiłkowym jest essere, końcówka participio dostosowuje się do podmiotu:

Marco è usito. Marek wyszedł.
Luisa è entrata. Luisa weszła.
Siamo tornati presto. Wróciliśmy wcześnie.
Le ragazze sono rimaste a casa. Dziewczyny zostały w domu.

Jako że we włoskim mamy dwa czasowniki posiłkowe, czasami ich wybór może budzić wątpliwości. Przeczytaj uważnie poniższą tabelkę:

posiłkowy avere

posiłkowy essere

czasowniki przechodnie, czyli takie które możemy utworzyć w stronie biernej lub takie, przy których wystąpi dopełnienie bliższe (complemento directo):

 

czasownik amare kochać jest przechodni, ponieważ zdanie

Amo Maria. Kocham Marię.

zawiera dopełnienie bliższe (odpowiada na pytanie kogo?, co? = polski biernik) i mogę je przekształcić na stronę bierną:

Maria è amata da me. Maria jest kochana przeze mnie.

 

Ale czasownik andare iść jest nieprzechodni.

 

Jednak niektóre czasowniki nieprzechodnie wymagają posiłkowego avere:

 

dormire spać   lavorare pracować

 

Abbiamo dormito fino alle 10. Spaliśmy aż do 10.

 

tutaj można zaliczyć też niektóre czasowniki ruchu, np.

passeggiare spacerować  viaggiare podróżować  ballare tańczyć itd.

 

Abbiamo ballato tutta la notte. Tańczyliśmy przez całą noc.

 

niektóre czasowniki nieprzechodnie, zwłaszcza takie, które wyrażają stan, zmianę stanu etc.:

 

essere być  succedere stać się   nascere rodzić się   morire umierać  diventare stać się

 

Sono nato nel 1988. Urodziłem się w 1988 roku.

 

 

czasowniki ruchu:

andare iść   venire przychodzić   partire wyjeżdżać   entrare wchodzić   uscire wychodzić

 

Siamo andati in piscina. Poszliśmy na basen.

Chi è venuto? Kto przyszedł?

 

 

 

czasowniki zwrotne, np. alzarsi wstawać

 

mi sono alzato wstałem


Niektóre czasowniki mogą być przechodnie lub nieprzechodnie i wówczas stosują się do wyżej przedstawionych reguł:

Cambiare znaczy zmieniać (kogo?, co?) – przechodni i łączy się z avere:
Ho cambiato idea.  Zmieniłem zdanie.

albo zmieniać się – nieprzechodni i łączy się z essere:

Il tempo è cambiato. Pogoda się zmieniła.

Podobnie:

 

 

avere

essere

cominciare

zaczynać

zaczynać się

finire

kończyć

kończyć się

passare

spędzać (czas)

przechodzić

salire

wnosić do góry

wchodzić do góry

scendere

znosić na dół

schodzić

itp.

Zobaczmy teraz formy czasu przeszłego z piosenki Lunapop:

cos’è successo? = cosa è successo? co się stało?

Successo pochodzi od czasownika succedere stawać się i wymaga posiłkowego essere:
Non è successo niente. Nic się nie stało.

Rzeczownik successo znaczy rezultat/sukces:
Il suo disco ha avuto un grande successo. Jego płyta odniosła duży sukces.

sei scappata uciekłaś  scappare uciekać to czasownik ruchu, dlatego posiłkowym jest essere.

Devo scappare znaczy muszę uciekać/muszę już iść

fare una scappata znaczy zrobić wypad, np.:

fare una scappata in montagna zrobić wypad w góry

una vita che hai vissuto  życie, które przeżyłaś

vissuto pochodzi od czasownika vivere żyć i łączy się z posiłkowym avere (kiedy jest przechodni)lub essere (kiedy jest nieprzechodni)

hai bruciato spaliłaś  bruciare spalić

bruciare i ponti to spalić za sobą mosty

bruciare la carne przypalić mięso

la bruciatura to oparzenie

sei cambiata zmieniłaś się

tutaj cambiare jest nieprzechodni

zapamiętaj, że kiedy ten czasownik jest zwrotny (cambiarsi), znaczy nie zmieniać się, a przebierać się:

Mi sono cambiato in fretta.  Szybko przebrałem się.

il cambio to zmiana, a także wymiana waluty/kantor

è cresciuta wyrosła/wychowała się - od czasownika crescere rosnąć, wychowywać się

l’ho cercata szukałem jej i l’ho trovata znalazłem ją

Tutaj dopełnienie bliższe wyrażone jest zaimkiem. W takich przypadkach participio dostosowuje końcówkę do zaimka. Ale o tym innym razem.

sei caduta  upadłaś cadere czasownik ruchu, a zatem posiłkowym jest essere

la caduta to upadek

La caduta del muro di Berlino. Upadek Muru Berlińskiego.

la tua luce si è oscurata twoje światło przyciemniło się/osłabło

oscurarsi czasownik zwrotny, czyli łączy się z essere

scuro znaczy ciemny, np. capelli scuri ciemne włosy

l’oscurità to ciemność

la tua stella si è eclissata  twoja gwiazda uległa zaćmieniu

eclissarsi zaćmić się, znów czasownik zwrotny

l’eclissi/eclisse to zaćmienie

eclissi solare zaćmienie słońca


Teraz używanie czasu przeszłego powinno być dla ciebie łatwiejsze.