czas przeszły passato prossimo

czas przeszły passato prossimo

Passato prossimo to najważniejszy czas przeszły dokonany w języku włoskim.

Składa się z czasownika posiłkowego avere lub essere i participio passato (porównaj angielski Present Perfect, niemiecki Perfekt, czy hiszpański pretérito perfecto).

Participio passato, czyli imiesłów czasu przeszłego, tworzymy dodając do tematu czasownika następujące końcówki:

 

koniugacja I

am-are

koniugacja II

vend-ere

koniugacja III

part-ire

am-ato

vend-uto

part-ito

Samo participio passato możemy przetłumaczyć imiesłowem przymiotnikowym biernym:

mangiare jeść → mangiato zjedzony
vendere sprzedawać → venduto sprzedany
chiarire wyjaśniać → chiarito wyjaśniony

Participio passato często funkcjonuje jako przymiotnik:

pulire czyścić → pulito wyczyszczony = czysty
conoscere poznawać → conosciuto poznany = znany

Niektóre czasowniki tworzą participio passato nieregularnie. Oto ważniejsze:

infinito

participio passato

dire powiedzieć

detto

fare robić

fatto

leggere czytać

letto

rompere rozbić

rotto

scrivere pisać

scritto

chiudere zamykać

chiuso

decidere postanowić

deciso

prendere brać

preso

scendere schodzić

sceso

spendere wydawać

speso

chiedere pytać, prosić

chiesto

rimanere zostawać

rimasto

rispondere odpowiadać

risposto

vedere widzieć

visto

aprire otwierać

aperto

morire umierać

morto

mettere kłaść

messo

succedere stawać się

successo

spegnere gasić

spento

bere pić

bevuto

correre biegać

corso

essere/stare być/przebywać

stato

perdere gubić

perso

scegliere wybierać

scelto

venire przychodzić

venuto

vivere żyć

vissuto


Wzór odmiany czasownika w passato prossimo:

 

 

mangiare

andare

io

ho mangiato

sono andato/a

tu

hai mangiato

sei andato/a

lui/lei/Lei

ha mangiato

è andato/a

noi

abbiamo mangiato

siamo andati/e

voi

avete mangiato

siete andati/e

loro/Loro

hanno mangiato

sono andati/e

Kiedy posiłkowym jest essere, końcówka participio dostosowuje się do podmiotu:

Marco è usito. Marek wyszedł.
Luisa è entrata. Luisa weszła.
Siamo tornati presto. Wróciliśmy wcześnie.
Le ragazze sono rimaste a casa. Dziewczyny zostały w domu.

Jako że we włoskim mamy dwa czasowniki posiłkowe, czasami ich wybór może budzić wątpliwości. Przeczytaj uważnie poniższą tabelkę:

posiłkowy avere

posiłkowy essere

czasowniki przechodnie, czyli takie które możemy utworzyć w stronie biernej lub takie, przy których wystąpi dopełnienie bliższe (complemento directo):

czasownik amare kochać jest przechodni, ponieważ zdanie

Amo Maria. Kocham Marię.

zawiera dopełnienie bliższe (odpowiada na pytanie kogo?, co? = polski biernik) i mogę je przekształcić na stronę bierną:

Maria è amata da me. Maria jest kochana przeze mnie.

Ale czasownik andare iść jest nieprzechodni.

Jednak niektóre czasowniki nieprzechodnie wymagają posiłkowego avere:

dormire spać   lavorare pracować

Abbiamo dormito fino alle 10. Spaliśmy aż do 10.

tutaj można zaliczyć też niektóre czasowniki ruchu, np.

passeggiare spacerować  viaggiare podróżować  ballare tańczyć itd.

Abbiamo ballato tutta la notte. Tańczyliśmy przez całą noc.

niektóre czasowniki nieprzechodnie, zwłaszcza takie, które wyrażają stan, zmianę stanu etc.:

essere być  succedere stać się   nascere rodzić się   morire umierać  diventare stać się

Sono nato nel 1988. Urodziłem się w 1988 roku.

czasowniki ruchu:

andare iść   venire przychodzić   partire wyjeżdżać   entrare wchodzić   uscire wychodzić

Siamo andati in piscina. Poszliśmy na basen.
Chi è venuto? Kto przyszedł?

czasowniki zwrotne, np. alzarsi wstawać

mi sono alzato wstałem


Niektóre czasowniki mogą być przechodnie lub nieprzechodnie i wówczas stosują się do wyżej przedstawionych reguł:

Cambiare znaczy zmieniać (kogo?, co?) – przechodni i łączy się z avere:
Ho cambiato idea.  Zmieniłem zdanie.

albo zmieniać się – nieprzechodni i łączy się z essere:
Il tempo è cambiato. Pogoda się zmieniła.

Podobnie:

 

 

avere

essere

cominciare

zaczynać

zaczynać się

finire

kończyć

kończyć się

passare

spędzać (czas)

przechodzić

salire

wnosić do góry

wchodzić do góry

scendere

znosić na dół

schodzić




  Maria ha passato le vacanze al mare.   Maria spędziła wakacje nad morzem.





ćwiczenia

participio passato - verbi irregolari