LUNAPOP E PASSATO PROSSIMO

Proponuję ci powtórzyć nieco gramatyki. Tym razem czas przeszły passato prossimo. Na początek posłuchaj piosenki Lunapop:

Teraz przeczytaj tekst piosenki i zwróć uwagę na wytłuszczone formy:

LUNAPOP

Qualcosa di grande

Cos'è successo,
sei scappata da una vita che hai vissuto,
da una storia che hai bruciato e ora fingi che non c'è...
Cos'è successo sei cambiata,
non sei più la stessa cosa,
o sei ancora quella che,
è cresciuta insieme a me?
Cos'è successo sei scappata,
e con te anche la mia vita: l'ho cercata,
l'ho cercata,
e l'ho trovata solo in te!
Ma c'è qualcosa di grande tra di noi,
che non potrai cambiare mai,
nemmeno se lo vuoi!
Ma c'è qualcosa di grande tra di noi che non puoi scordare mai,
nemmeno se lo vuoi!
Cos'è successo sei caduta,
sei caduta troppo in basso e ora provi a risalire,
ma è la fatica che non vuoi!
Cos'è successo la fortuna non ti ha mai abbandonata,
ma ricordati il destino non ti guarda in faccia mai!
E c'è qualcosa di grande tra di noi,
che non potrai cambiare mai,
nemmeno se lo vuoi!
Ma c'è qualcosa di grande tra di noi che non puoi scordare mai nemmeno se lo vuoi!
Adesso cosa fai?
Che cosa inventerai,
per toglierti dai guai... dove andrai?
Adesso cosa fai?
Che cosa inventerai?
Puoi fingere di più,
di come fai...!
Cos'è successo la tua luce,
la tua luce si è oscurata,
con qualcuno che conosco e ti ha portata via da me.
Cos'è successo,
la tua stella,
la tua stella si è eclissata e ora provaci dal buio a brillare senza me!
Ma c'è qualcosa di grande tra di noi,
che non potrai cambiare mai,
nemmeno se lo vuoi!
Ma c'è qualcosa di grande tra di noi,
che non puoi scordare mai nemmeno se lo vuoi!
Ma c'è qualcosa di grande tra di noi che non puoi scordare mai nemmeno se lo vuoi!
E c'è qualcosa di grande tra di noi,
che non potrai cambiare mai,
nemmeno se lo vuoi!
...se lo vuoi
... se lo vuoi.

Wytłuszczone słowa to czasowniki w czasie przeszłym, passato prossimo.

Passato prossimo to najważniejszy czas przeszły dokonany w języku włoskim.

Jak pamiętasz, składa się z czasownika posiłkowego avere lub essere i participio passato (porównaj angielski Present Perfect, niemiecki Perfekt, czy hiszpański pretérito perfecto).

Participio passato, czyli imiesłów czasu przeszłego, tworzymy dodając do tematu czasownika następujące końcówki:

koniugacja I am-are	koniugacja II vend-ere	koniugacja III part-ire
am-ato	vend-uto	part-ito

Samo participio passato możemy przetłumaczyć imiesłowem przymiotnikowym biernym:

mangiare jeść → mangiato zjedzony
vendere sprzedawać → venduto sprzedany
chiarire wyjaśniać → chiarito wyjaśniony

Participio passato często funkcjonuje jako przymiotnik:

pulire czyścić → pulito wyczyszczony = czysty
conoscere poznawać → conosciuto poznany = znany

Niektóre czasowniki tworzą participio passato nieregularnie. Oto ważniejsze:

infinito	participio passato
dire powiedzieć	detto
fare robić	fatto
leggere czytać	letto
rompere rozbić	rotto
scrivere pisać	scritto
chiudere zamykać	chiuso
decidere postanowić	deciso
prendere brać	preso
scendere schodzić	sceso
spendere wydawać	speso
chiedere pytać, prosić	chiesto
rimanere zostawać	rimasto
rispondere odpowiadać	risposto
vedere widzieć	visto
aprire otwierać	aperto
morire umierać	morto
mettere kłaść	messo
succedere stawać się	successo
spegnere gasić	spento
bere pić	bevuto
correre biegać	corso
essere/stare być/przebywać	stato
perdere gubić	perso
scegliere wybierać	scelto
venire przychodzić	venuto
vivere żyć	vissuto

Wzór odmiany czasownika w passato prossimo:

	mangiare	andare
io	ho mangiato	sono andato/a
tu	hai mangiato	sei andato/a
lui/lei/Lei	ha mangiato	è andato/a
noi	abbiamo mangiato	siamo andati/e
voi	avete mangiato	siete andati/e
loro/Loro	hanno mangiato	sono andati/e

Jak widzimy, kiedy posiłkowym jest essere, końcówka participio dostosowuje się do podmiotu:

Marco è usito. Marek wyszedł.
Luisa è entrata. Luisa weszła.
Siamo tornati presto. Wróciliśmy wcześnie.
Le ragazze sono rimaste a casa. Dziewczyny zostały w domu.

Jako że we włoskim mamy dwa czasowniki posiłkowe, czasami ich wybór może budzić wątpliwości. Przeczytaj uważnie poniższą tabelkę:

posiłkowy avere

posiłkowy essere

czasowniki przechodnie, czyli takie które możemy utworzyć w stronie biernej lub takie, przy których wystąpi dopełnienie bliższe (complemento directo): czasownik amare kochać jest przechodni, ponieważ zdanie Amo Maria. Kocham Marię. zawiera dopełnienie bliższe (odpowiada na pytanie kogo?, co? = polski biernik) i mogę je przekształcić na stronę bierną: Maria è amata da me. Maria jest kochana przeze mnie. Ale czasownik andare iść jest nieprzechodni. Jednak niektóre czasowniki nieprzechodnie wymagają posiłkowego avere: dormire spać   lavorare pracować Abbiamo dormito fino alle 10. Spaliśmy aż do 10. tutaj można zaliczyć też niektóre czasowniki ruchu, np. passeggiare spacerować  viaggiare podróżować  ballare tańczyć itd. Abbiamo ballato tutta la notte. Tańczyliśmy przez całą noc.

niektóre czasowniki nieprzechodnie, zwłaszcza takie, które wyrażają stan, zmianę stanu etc.: essere być  succedere stać się   nascere rodzić się   morire umierać  diventare stać się Sono nato nel 1988. Urodziłem się w 1988 roku. czasowniki ruchu: andare iść   venire przychodzić   partire wyjeżdżać   entrare wchodzić   uscire wychodzić Siamo andati in piscina. Poszliśmy na basen. Chi è venuto? Kto przyszedł? czasowniki zwrotne, np. alzarsi wstawać mi sono alzato wstałem

Niektóre czasowniki mogą być przechodnie lub nieprzechodnie i wówczas stosują się do wyżej przedstawionych reguł:

Cambiare znaczy zmieniać (kogo?, co?) – przechodni i łączy się z avere:
Ho cambiato idea.  Zmieniłem zdanie.

albo zmieniać się – nieprzechodni i łączy się z essere:

Il tempo è cambiato. Pogoda się zmieniła.

Podobnie:

	avere	essere
cominciare	zaczynać	zaczynać się
finire	kończyć	kończyć się
passare	spędzać (czas)	przechodzić
salire	wnosić do góry	wchodzić do góry
scendere	znosić na dół	schodzić

itp.

Zobaczmy teraz formy czasu przeszłego z piosenki Lunapop:

cos’è successo? = cosa è successo? co się stało?

Successo pochodzi od czasownika succedere stawać się i wymaga posiłkowego essere:
Non è successo niente. Nic się nie stało.

Rzeczownik successo znaczy rezultat/sukces:
Il suo disco ha avuto un grande successo. Jego płyta odniosła duży sukces.

sei scappata uciekłaś  scappare uciekać to czasownik ruchu, dlatego posiłkowym jest essere.

Devo scappare znaczy muszę uciekać/muszę już iść

fare una scappata znaczy zrobić wypad, np.:

fare una scappata in montagna zrobić wypad w góry

una vita che hai vissuto życie, które przeżyłaś

vissuto pochodzi od czasownika vivere żyć i łączy się z posiłkowym avere (kiedy jest przechodni)lub essere (kiedy jest nieprzechodni)

hai bruciato spaliłaś  bruciare spalić

bruciare i ponti to spalić za sobą mosty

bruciare la carne przypalić mięso

la bruciatura to oparzenie

sei cambiata zmieniłaś się

tutaj cambiare jest nieprzechodni

zapamiętaj, że kiedy ten czasownik jest zwrotny (cambiarsi), znaczy nie zmieniać się, a przebierać się:

Mi sono cambiato in fretta.  Szybko przebrałem się.

il cambio to zmiana, a także wymiana waluty/kantor

è cresciuta wyrosła/wychowała się - od czasownika crescere rosnąć, wychowywać się

l’ho cercata szukałem jej i l’ho trovata znalazłem ją

Tutaj dopełnienie bliższe wyrażone jest zaimkiem. W takich przypadkach participio dostosowuje końcówkę do zaimka. Ale o tym innym razem.

sei caduta upadłaś cadere czasownik ruchu, a zatem posiłkowym jest essere

la caduta to upadek

La caduta del muro di Berlino. Upadek Muru Berlińskiego.

la tua luce si è oscurata twoje światło przyciemniło się/osłabło

oscurarsi czasownik zwrotny, czyli łączy się z essere

scuro znaczy ciemny, np. capelli scuri ciemne włosy

l’oscurità to ciemność

la tua stella si è eclissata twoja gwiazda uległa zaćmieniu

eclissarsi zaćmić się, znów czasownik zwrotny

l’eclissi/eclisse to zaćmienie

eclissi solare zaćmienie słońca

Teraz używanie czasu przeszłego powinno być dla ciebie łatwiejsze.